Agnieszka Holland włączyła się do gorącej debaty wokół nowych adaptacji „Lalki” i od razu powiedziała coś, co może zaboleć część widzów. Gdy jedni krytykują netfliksową wersję za zbyt swobodne potraktowanie powieści Bolesława Prusa, reżyserka zwraca uwagę nie tylko na twórców, ale także na odbiorców. Jej zdaniem polska widownia często woli to, co już zna, i ma zbyt mało ciekawości wobec nowych interpretacji.
Dyskusje o filmowych i serialowych powrotach klasyki w ostatnich tygodniach wyjątkowo mocno rozgrzały polski show-biznes.
Najpierw ogromne emocje wywołała kontynuacja „Nigdy w życiu!”.
Wokół produkcji zrobiło się głośno po tym, jak Joanna Jabłczyńska nie znalazła się w obsadzie nowego filmu i nie wróciła do roli Tosi.
Jej wypowiedzi uruchomiły lawinę komentarzy, a do sprawy odnosiły się kolejne osoby związane z tytułem.
Kiedy wydawało się, że kurz po tej aferze zacznie powoli opadać, pojawił się następny gorący temat.
Tym razem chodzi o „Lalkę”.
A właściwie o dwie nowe „Lalki”.
Jedna wersja powstała dla Netflixa, druga ma przyciągnąć uwagę widzów TVP.
Obie adaptacje mierzą się z ogromnymi oczekiwaniami, bo powieść Bolesława Prusa od lat należy do najważniejszych tytułów polskiej literatury.
Dla wielu osób to nie jest zwykła książka.
To szkolna klasyka, kulturowy punkt odniesienia i historia, do której widzowie mają bardzo osobisty stosunek.
Właśnie dlatego każda większa ingerencja w fabułę, bohaterów czy ton opowieści natychmiast wywołuje reakcje.
Netfliksowa „Lalka” nie wszystkim przypadła do gustu.
Część odbiorców zarzuca produkcji, że zbyt luźno traktuje materiał źródłowy.
Niektórzy uważają, że zmiany są tak daleko idące, iż trudno mówić o klasycznej adaptacji.
Inni bronią prawa twórców do nowoczesnego odczytania znanej historii.
Spór szybko przeniósł się do internetu, gdzie komentarze stały się bardzo ostre.
Właśnie w tej atmosferze głos zabrała Agnieszka Holland.
Słynna reżyserka została zapytana o nowe adaptacje „Lalki” i nie ukrywała, że nie patrzy na sprawę wyłącznie przez pryzmat oburzenia widzów.
Przeciwnie.
Dała do zrozumienia, że wierzy w twórców odpowiedzialnych za nowe wersje.
Mówiła o zaufaniu do Pawła Maślony i Pawła Demirskiego oraz o nadziei, że potrafią dobrze zreinterpretować klasykę na potrzeby współczesności.
Najmocniejsze słowa padły jednak wtedy, gdy Holland zaczęła mówić o publiczności.
Jej zdaniem problem nie leży wyłącznie w samych adaptacjach, ale także w nawykach odbiorców.
Reżyserka zasugerowała, że polscy widzowie często wolą wracać do znanych formuł, zamiast otwierać się na nowe spojrzenia.
„Problem polskiej widowni, nie tylko tych starszych ludzi, co mają sentyment do peerelowskich filmów i seriali, ale w ogóle, jest taki, że ludzie mają mało ciekawości. Że widz lubi słuchać tę piosenkę, którą już wiele razy słyszał. No więc mam nadzieję, że może młodsza widownia i międzynarodowa widownia, bo w końcu Netflix jest platformą którą nie jest krajowa i lokalna, ale jest globalna, zaciekawi się tym i doceni” — powiedziała Agnieszka Holland.
To bardzo mocna diagnoza.
Holland nie zatrzymała się na bezpiecznym stwierdzeniu, że każdy ma prawo do własnej opinii.
Zamiast tego wskazała na coś głębszego: przywiązanie widzów do tego, co już znają.
Porównała odbiorców do ludzi, którzy najchętniej słuchają tej samej piosenki, którą słyszeli wiele razy.
Jej zdaniem brakuje ciekawości wobec nowych interpretacji i gotowości, by sprawdzić, czy klasyczna historia może przemówić innym językiem.
Takie słowa musiały wywołać emocje.
Dla części odbiorców mogą brzmieć jak celna obserwacja.
Dla innych — jak zrzucanie winy na widzów, którzy po prostu oczekują większego szacunku dla literackiego pierwowzoru.
Właśnie tu przebiega główna linia sporu.
Jedni uważają, że adaptacja ma prawo zmieniać, skracać, przestawiać akcenty i opowiadać znaną historię na nowo.
Drudzy podkreślają, że jeśli produkcja korzysta z tytułu „Lalka” i nazwiska Prusa, to powinna zachować większą wierność duchowi powieści.
Agnieszka Holland wyraźnie stoi bliżej pierwszego podejścia.
Liczy na to, że młodsza widownia oraz publiczność międzynarodowa spojrzą na tę wersję z większą otwartością.
Zwróciła też uwagę, że Netflix nie jest platformą lokalną, lecz globalną.
To ważne, bo taka produkcja nie trafia wyłącznie do polskiego widza, który zna szkolne interpretacje, dawne ekranizacje i własne wyobrażenia o bohaterach.
Może zostać obejrzana także przez osoby, które nie mają żadnego sentymentalnego bagażu związanego z „Lalką”.
I właśnie taka publiczność może przyjąć historię inaczej.
Bez porównywania każdego wątku do powieści.
Bez oczekiwania, że wszystko będzie dokładnie takie, jak w znanej wersji.
Bez przywiązania do dawnych ekranizacji.
Holland najwyraźniej uważa, że taka świeżość odbioru może zadziałać na korzyść produkcji.
Nie wszyscy jednak podzielają to podejście.
W debacie wokół netfliksowej „Lalki” bardzo głośno wybrzmiał głos Pauliny Młynarskiej, która nie ukrywała oburzenia skalą zmian.
Jej zdaniem nie chodzi o zwykłe adaptowanie powieści na potrzeby współczesnego serialu.
Problem ma być znacznie głębszy.
„Nie chcę być zjadliwie złośliwa, więc postaram się ująć rzecz możliwie kulturalnie i łagodnie: zmiany wprowadzone w scenariuszu nie są zmianami wynikającymi z adaptowania powieści na potrzeby współczesnego serialu. To jest napisanie tej historii od nowa, z wykorzystaniem tytułu należącego do wielkiej klasyki polskiej literatury oraz imion i nazwisk doskonale znanych nam bohaterów i bohaterek. Gdyby ten serial nie powstał pod szyldem 'Lalki’ i Prusa, nie miałabym z nim problemu. Obejrzałabym go jak jeden z wielu polskich seriali, stwierdziła, że mi się podobał albo nie, co w gruncie rzeczy nie ma większego znaczenia” — napisała Paulina Młynarska na Instagramie.
Ta wypowiedź dobrze pokazuje drugą stronę sporu.
Młynarska nie krytykuje samego faktu, że ktoś opowiada podobną historię w nowy sposób.
Jej zarzut dotyczy tego, że produkcja korzysta z prestiżu tytułu i postaci znanych z klasyki, ale według niej opowiada historię właściwie od nowa.
To właśnie ten punkt najbardziej drażni przeciwników netfliksowej wersji.
Nie chodzi im wyłącznie o to, że pojawiły się zmiany.
Chodzi o skalę tych zmian i o użycie tytułu, który dla wielu odbiorców ma ogromną wagę.
W takim kontekście słowa Holland brzmią jeszcze mocniej.
Bo reżyserka nie skupia się na żalu widzów do ingerencji w fabułę.
Zwraca uwagę na ich przywiązanie do starego porządku.
W jej wypowiedzi pojawia się sugestia, że problemem może być brak otwartości na reinterpretację.
To zupełnie inne ustawienie dyskusji.
Nie „twórcy przesadzili”.
Nie „adaptacja zdradziła klasykę”.
Raczej: widzowie nie zawsze chcą wyjść poza to, co już znają.
Taka diagnoza z pewnością nie wszystkim się spodoba.
Zwłaszcza tym, którzy uważają, że krytyka adaptacji nie wynika z braku ciekawości, lecz z konkretnych zastrzeżeń do scenariusza, konstrukcji świata i traktowania literackiego pierwowzoru.
Dla nich słowa Holland mogą brzmieć jak niesprawiedliwe uproszczenie.
Z drugiej strony reżyserka dotknęła realnego zjawiska.
Każdy powrót do klasyki wywołuje w Polsce ogromne napięcia.
Widzowie często mają bardzo precyzyjne oczekiwania wobec znanych tytułów.
Jeśli twórcy zmieniają za dużo, pojawia się zarzut zdrady oryginału.
Jeśli zmieniają za mało, słyszą, że nowa wersja jest niepotrzebna.
Adaptacja klasyki zawsze balansuje więc między dwoma ryzykami.
Może być uznana za zbyt zachowawczą albo zbyt swobodną.
„Lalka” znalazła się właśnie w tym ogniu.
Netflixowa wersja, przez globalny zasięg platformy, jest dodatkowo oceniana nie tylko jako polska produkcja, ale też jako próba pokazania znanej historii szerzej.
Holland zdaje się widzieć w tym szansę.
Liczy na młodszych i międzynarodowych odbiorców.
Można odnieść wrażenie, że wierzy, iż poza polskim sentymentem ta adaptacja może zostać przyjęta z większą ciekawością.
To jednak nie zamyka dyskusji.
Wręcz przeciwnie.
Jej wypowiedź może tylko dolać oliwy do ognia.
Bo jeśli ktoś już wcześniej czuł, że twórcy zbyt mocno obeszli się z Prusem, słowa o „małej ciekawości” widzów mogą zostać odebrane jak pouczenie.
A widzowie nie lubią, gdy mówi im się, że nie rozumieją nowoczesnych interpretacji.
Z drugiej strony artyści również często mają dość sytuacji, w której każda próba odświeżenia klasyki natychmiast spotyka się z oskarżeniami o profanację.
Dlatego ta dyskusja prawdopodobnie szybko się nie skończy.
Zwłaszcza że na horyzoncie jest jeszcze „Lalka” od TVP.
Jej premiera może ponownie podzielić publiczność.
Jedni będą porównywać ją z wersją Netflixa.
Inni z dawnymi adaptacjami.
Jeszcze inni z powieścią Prusa.
Każda decyzja obsadowa, każdy skrót fabularny i każda zmiana akcentów może zostać natychmiast oceniona.
Po słowach Holland spór zyskał jednak dodatkowy wymiar.
To już nie tylko pytanie o to, czy nowa „Lalka” jest dobra.
To także pytanie o to, czego polska publiczność właściwie oczekuje od klasyki.
Czy chce wiernego odtworzenia?
Czy świeżej interpretacji?
Czy da się pogodzić szacunek do oryginału z potrzebą opowiedzenia historii językiem współczesnego serialu?
I czy widzowie rzeczywiście mają zbyt mało ciekawości, czy po prostu bronią czegoś, co uważają za ważne?
Na te pytania nie ma łatwych odpowiedzi.
Ale jedno jest pewne: wypowiedź Agnieszki Holland stała się kolejnym mocnym głosem w tej debacie.
Reżyserka nie próbowała przypodobać się krytykom nowej wersji.
Nie dołączyła do chóru oburzonych.
Postawiła problem w zupełnie innym miejscu.
W odbiorcach.
W ich przyzwyczajeniach.
W ich tęsknocie za tym, co znane.
W ich niechęci do ryzyka i nowości.
To wystarczyło, by jej słowa zabrzmiały ostro.
Nawet jeśli intencją Holland było raczej zachęcenie do większej otwartości, odbiór może być zupełnie inny.
Widzowie, którzy poczuli się rozczarowani nową „Lalką”, mogą uznać, że ich krytyka została zlekceważona.
Bo dla wielu z nich problemem nie jest to, że serial jest nowy.
Problemem jest to, że ich zdaniem odchodzi zbyt daleko od powieści, a jednocześnie nadal korzysta z jej tytułu i rozpoznawalności.
Paulina Młynarska ujęła to bardzo jasno.
Gdyby produkcja nie powstała pod szyldem „Lalki” i Prusa, nie miałaby z nią takiego problemu.
To argument, który w komentarzach powtarza się często.
Niech twórcy opowiadają nowe historie, ale niech nie sprzedają ich jako klasyki, jeśli zmieniają fundamenty.
Holland natomiast patrzy szerzej i bardziej artystycznie.
Dla niej adaptacja może być reinterpretacją.
Może odpowiadać na współczesność.
Może mówić do innej publiczności.
Może być ryzykiem.
A widz powinien mieć ciekawość, by to ryzyko sprawdzić.
Te dwa podejścia zderzają się teraz bardzo mocno.
I zapewne będą zderzać się dalej, bo „Lalka” nie jest pierwszym i nie ostatnim klasycznym tytułem, który wraca w nowej odsłonie.
Każde takie przedsięwzięcie uruchamia pytanie o granice.
Ile wolno zmienić?
Kiedy adaptacja staje się już osobną historią?
Czy tytuł klasyki zobowiązuje do większej wierności?
Czy globalna platforma ma prawo opowiadać polską powieść w sposób bardziej uniwersalny, nawet jeśli lokalni widzowie czują się tym rozczarowani?
Wypowiedź Holland nie zamyka tych pytań.
Raczej je zaostrza.
Bo zamiast uspokoić emocje, reżyserka dotknęła czułego punktu: dumy i przyzwyczajeń widzów.
Powiedziała wprost, że ludzie mają mało ciekawości.
A to zdanie w kontekście tak gorącego sporu brzmi jak zarzewie kolejnej awantury.
Jedno jest pewne: „Lalka” znów stała się czymś więcej niż tylko ekranizacją.
Stała się testem tego, jak Polacy reagują na przerabianie klasyki.
Dla jednych nowe wersje są szansą, by przybliżyć znane historie młodszym i zagranicznym odbiorcom.
Dla innych — ryzykowną grą z czymś, co powinno być traktowane ostrożniej.
Agnieszka Holland jasno zasugerowała, że większa ciekawość mogłaby tej rozmowie pomóc.
Ale czy widzowie przyjmą tę uwagę z pokorą?
To już zupełnie inna sprawa.
Po reakcjach na netfliksową adaptację można przypuszczać, że spór dopiero się rozkręca.
A premiera wersji TVP może sprawić, że emocje wokół „Lalki” wybuchną od nowa.
