Urszula Dudziak od dekad uchodzi za jedną z najbardziej oryginalnych postaci polskiej muzyki. Jej głos, sposób improwizowania i traktowanie wokalu jak instrumentu sprawiły, że trudno pomylić ją z kimkolwiek innym. Okazuje się jednak, że ten wyjątkowy styl nie był od początku zaplanowaną strategią. Artystka odkryła go właściwie przypadkiem.
Życie Urszuli Dudziak pełne było momentów, które zmieniały kierunek jej kariery. Na początku lat 70. razem z pierwszym mężem, znakomitym muzykiem jazzowym Michałem Urbaniakiem, ruszyła w świat, by zawalczyć o międzynarodową publiczność.
To był czas intensywnych poszukiwań, podróży i eksperymentów. Dudziak miała za sobą doświadczenie klasycznego śpiewania, ale w pewnym momencie zaczęła czuć, że dotychczasowa forma ją ogranicza. Konwencjonalne wykonywanie piosenek przestało dawać jej satysfakcję.
Przełomem okazała się płyta „Newborn Light”, wydana w 1972 roku w Szwajcarii. Choć od jej premiery minęły już 54 lata, album wciąż brzmi świeżo i odważnie, a dla samej artystki stał się ważnym punktem zwrotnym.
Od tamtej pory Urszula Dudziak zaczęła być kojarzona z zupełnie osobnym językiem muzycznym. Dysponując ogromną skalą głosu, coraz śmielej odchodziła od słów i traktowała wokal jak narzędzie do tworzenia dźwiękowych obrazów.
Jak sama przyznaje, w pewnym momencie znudziło ją śpiewanie „normalnie”, tak jak robili to inni. Właśnie wtedy, podczas podróży z Michałem Urbaniakiem i ich zespołem, wydarzyło się coś, co otworzyło jej nowe możliwości.
„Ja mówię tak: nie ma przypadków. Ja w pewnym momencie przestałam śpiewać, bo się nudziłam tym, co robiłam. Śpiewałam normalnie, tak, jak każdy i potem jak żeśmy zaczęli jeździć z Michałem Urbaniakiem po Europie, z naszym zespołem i przez zupełny przypadek… Michał kupował takie przystawki do skrzypiec, które były specjalnie konstruowane dla gitar elektrycznych, bo jemu się nudził dźwięk skrzypiec. Oczywiście, czasami grał normalnie, ale chciał mieć wybór” — wspominała.
Urbaniak fascynował się wtedy elektronicznymi przetwornikami i efektami, które pozwalały zmieniać brzmienie instrumentów. Szukał nowych dźwięków dla skrzypiec, bo tradycyjna forma również przestawała mu wystarczać.
Dudziak szybko zauważyła, że skoro takie urządzenia mogą odmienić dźwięk instrumentu, to być może da się w podobny sposób potraktować ludzki głos. Wystarczyło podłączyć mikrofon i zacząć eksperymentować.
Efekt był dla niej olśniewający. Nagle usłyszała echo, pogłos i zupełnie inne przestrzenie dźwiękowe. To, co wcześniej mogło wydawać się tylko techniczną ciekawostką, stało się narzędziem do pełnej artystycznej wolności.
„Przynosił to do hotelu, ja wkładałam mikrofon i nagle jakieś echa, jakieś pogłosy, zupełnie sięgam do innego świata dźwięku. Te instrumenty elektroniczne, te przystawki mnie zainspirowały do zrozumienia tego, że mogę głosem tak malować, tak czarować, takie dziwne rzeczy wymyślać i tak mu dać upust totalny. Bo zawsze był przywiązany za bardzo, moim zdaniem, do słowa. A ja odjęłam ten kamień i ten ptak pofrunął sobie całkiem po swojemu. To był moment dla mnie bardzo ważny, odkrywczy” — opowiadała artystka.
Te słowa najlepiej pokazują, jak wielkie znaczenie miało dla niej uwolnienie głosu od tekstu. Dudziak poczuła, że nie musi opowiadać historii wyłącznie słowami. Mogła robić to barwą, oddechem, skalą, emocją i improwizacją.
Dla wielu wykonawców tekst jest fundamentem piosenki. Dla Urszuli Dudziak stał się czymś, co potrafiło ograniczać. Kiedy odsunęła go na bok, jej głos zyskał przestrzeń, w której mógł zachowywać się jak samodzielny instrument.
Właśnie tak narodziło się brzmienie, które stało się jej znakiem rozpoznawczym. Nie przez zimną kalkulację, lecz przez ciekawość, nudę konwencją i odwagę, by spróbować czegoś, czego wcześniej nie traktowano jako oczywistej drogi.
Dziś trudno wyobrazić sobie Urszulę Dudziak bez tej wokalnej wolności. Jej śpiew nie potrzebuje tradycyjnej opowieści, by poruszać i zaskakiwać. Wystarczy głos, który potrafi malować dźwiękiem i wymyka się zwykłym kategoriom.
Przypadkowe eksperymenty z elektronicznymi przystawkami okazały się więc jednym z najważniejszych momentów w jej karierze. To wtedy artystka odkryła, że może śpiewać nie tylko piosenki, ale całe światy.
